नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय निर्वाचनमा प्रवास शाखाको मताधिकार र प्रतिनिधित्व: समयको माग कि नयाँ चुनौती ?

भवानी भट्ट / टोकियो

विश्वका विभिन्न मुलुकमा नेपाली पत्रकारहरूको उपस्थिति र सक्रियता निरन्तर विस्तार हुँदै गएको छ। प्रविधिको तीव्र विकाससँगै पत्रकारिता सीमाविहीन बन्दै गएको वर्तमान समयमा नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय निर्वाचनमा प्रवास शाखाका साधारण सदस्यलाई मताधिकार प्रदान गर्ने विषयले नयाँ बहसको सुरुआत गरेको छ। यो विषय केवल मतदानको अधिकारमा सीमित छैन, महासंघको भावी संरचना, समावेशिता, प्रतिनिधित्व र विश्वव्यापी भूमिकासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको विषय पनि हो। नेपालभित्र मात्र होइन, अमेरिका, जापान, अष्ट्रेलिया, युरोप, मध्यपूर्व लगायत विभिन्न मुलुकमा महासंघका शाखामार्फत नेपाली पत्रकारहरू संगठित छन्। उनीहरूले नेपाली पत्रकारिताको प्रवर्द्धन, प्रेस स्वतन्त्रताको पक्षमा आवाज उठाउने, अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव आदानप्रदान गर्ने तथा विश्व समुदायमा नेपाली सञ्चार क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्दै आएका छन्।

त्यसैले उनीहरूको संस्थागत अधिकार र निर्णय प्रक्रियामा सहभागिताबारे बहस हुनु स्वाभाविक हो। प्रवास शाखाका साधारण सदस्यलाई मताधिकार प्रदान गरिए महासंघ अझ समावेशी, लोकतान्त्रिक र प्रतिनिधिमूलक बन्ने विश्वास गर्न सकिन्छ । यसबाट विश्वभर रहेका नेपाली पत्रकारको अनुभव, सीप, प्रविधि र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास महासंघको नेतृत्व तथा नीतिनिर्माण तहसम्म पुग्ने अवसर सिर्जना हुनेछ। साथै, प्रवासी पत्रकारका पेशागत मुद्दा पनि संस्थागत रूपमा थप प्रभावकारी ढंगले उठ्न सक्नेछन् ।

यससँगै अर्को महत्त्वपूर्ण विषय पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ—प्रवास शाखाबाट नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय समितिमा प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था। मताधिकारको बहससँगै योग्य, सक्रिय र मापदण्ड पूरा गरेका प्रवासी पत्रकारलाई विधानबमोजिम केन्द्रीय समितिमा निर्वाचनमार्फत निर्वाचित हुने वा आवश्यकताअनुसार मनोनयन हुने अवसरबारे पनि गम्भीर छलफल आवश्यक देखिन्छ।

यसले विश्वभर रहेका नेपाली पत्रकारको अनुभव, क्षमता र दृष्टिकोणलाई महासंघको नेतृत्व तहसम्म पुर्‍याउने मात्र होइन, संस्थालाई अझ समावेशी, उत्तरदायी र समयानुकूल बनाउने आधारसमेत तयार गर्नेछ। यद्यपि, यी विषयसँग केही चुनौती पनि जोडिएका छन्। सक्रिय पत्रकार र नाममात्रका सदस्य छुट्याउने मापदण्ड, सदस्य प्रमाणीकरण, मतदाता नामावलीको शुद्धता, सुरक्षित ई–भोटिङ प्रणाली, साइबर सुरक्षा, निर्वाचन व्यवस्थापन तथा देशभित्र र प्रवासबीच प्रतिनिधित्वको सन्तुलन कायम गर्नु अत्यन्त संवेदनशील विषय हुन्।

स्पष्ट नीति, विधि र प्राविधिक तयारीबिना यस्ता व्यवस्था लागू गरिए भविष्यमा विवाद र असन्तुष्टि बढ्न सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ। यसका लागि प्रवास सदस्यको स्पष्ट योग्यता निर्धारण, डिजिटल सदस्यता प्रणाली, नियमित सदस्यता नवीकरण, सुरक्षित ई–भोटिङ, प्रभावकारी प्रमाणीकरण तथा चरणबद्ध कार्यान्वयन आवश्यक देखिन्छ। प्रारम्भिक रूपमा पाइलट कार्यक्रम सञ्चालन गरी त्यसबाट प्राप्त अनुभवका आधारमा पूर्ण कार्यान्वयन गर्नु व्यावहारिक विकल्प हुन सक्छ।

यही सन्दर्भमा नेपाल पत्रकार महासंघ जापान शाखाले आयोजना गर्न लागेको पहिलो FNJ Global Media Conference विशेष रूपमा ऐतिहासिक र महत्त्वपूर्ण अवसर बन्न सक्छ। विश्वका विभिन्न मुलुकबाट सहभागी हुने पत्रकार, सञ्चार विज्ञ तथा महासंघका नेतृत्वबीच प्रवास पत्रकारको भूमिका, मताधिकार, केन्द्रीय प्रतिनिधित्व, डिजिटल निर्वाचन प्रणाली तथा महासंघको भावी संरचनाबारे खुला, रचनात्मक र नीतिगत बहस हुन सके त्यसले भविष्यका लागि स्पष्ट मार्गचित्र तयार गर्न सहयोग पुग्नेछ ।

सम्मेलन केवल भेटघाटको कार्यक्रम नभई महासंघको दीर्घकालीन सुधार, विश्वव्यापी सञ्जाल विस्तार र संस्थागत सुदृढीकरणतर्फको महत्वपूर्ण सुरुआत बन्न सक्छ। यदि सम्मेलनबाट प्रवास पत्रकारको मताधिकार, केन्द्रीय प्रतिनिधित्व, संगठनात्मक सुधार, डिजिटल रूपान्तरण तथा महासंघको भावी संरचनासम्बन्धी साझा धारणा समेटिएको घोषणापत्र जारी गरी नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय समितिसमक्ष नीतिगत सुझावका रूपमा प्रस्तुत गर्न सकियो भने त्यसले महासंघको भावी दिशा निर्धारण, विधान सुधार तथा संस्थागत विकासका लागि महत्त्वपूर्ण आधार तयार गर्न सक्छ।

नेपाल पत्रकार महासंघ विश्वभर रहेका नेपाली पत्रकारहरूको साझा संस्था हो। त्यसैले समयअनुकूल विधान, प्रविधि र व्यवस्थापनलाई परिमार्जन गर्दै सबै सदस्यको सम्मानजनक सहभागिता सुनिश्चित गर्नु संस्थाको दायित्व हो। प्रवास शाखाका साधारण सदस्यलाई मताधिकार दिने विषय होस् वा केन्द्रीय समितिमा प्रवासको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने प्रश्न—यी दुवै विषय भावनात्मक बहसभन्दा माथि उठेर संस्थाको दीर्घकालीन हित, लोकतान्त्रिक अभ्यास, समावेशी प्रतिनिधित्व तथा संस्थागत सुदृढीकरणका आधारमा निर्णय गरिनु आवश्यक छ।

यदि आवश्यक तयारी, पारदर्शी प्रणाली, स्पष्ट मापदण्ड र सबै पक्षबीचको सहमतिका साथ यी व्यवस्थाहरू लागू गर्न सकियो भने नेपाल पत्रकार महासंघ अझ सशक्त, उत्तरदायी, समावेशी र समयानुकूल संस्थाका रूपमा स्थापित हुँदै विश्वभर रहेका नेपाली पत्रकारहरूको साझा छाता संगठनका रूपमा आफ्नो गरिमा, विश्वसनीयता र प्रभावलाई अझ उचाइमा पुर्‍याउन सफल हुनेछ।

– भवानी भट्ट, कार्यसमिति सदस्य,

नेपाल पत्रकार महासंघ जापान शाखा (लेखकका निजी विचार)