दशैँ–तिहारको किनमेलले तातेको टोकियोको शिनओकुबो बजार : म्याद, मूल्य र छुटमा उपभोक्ता सचेत बनौँ

भवानी भट्ट, टोकियो।

नेपालमा दशैँ–तिहारको आगमनसँगै बजारमा देखिने चहलपहल र घरघरमा हुने तयारीको झल्को जापानमा पनि देखिन थालेको छ। प्रवासमा रहेर आफ्नो संस्कृति र परम्पराअनुसार चाडपर्व मनाउने नेपालीहरू यतिबेला आवश्यक खाद्यवस्तु, मसला, पूजा सामग्री र घरायसी सामान जुटाउने तयारीमा छन्। टोकियोको शिनओकुबो क्षेत्र नेपालीलगायत दक्षिण एसियाली समुदायका लागि यस्ता सामग्री किनमेल गर्ने परिचित गन्तव्य हो।

शिनओकुबोका नेपाली तथा दक्षिण एसियाली पसलमा चामल, दाल, तेल, मसला, अचार, चिउरा, मासु, मिठाईलगायत विभिन्न खाद्यवस्तु पाइन्छन्। नेपालबाट टाढा रहे पनि आफ्नै स्वाद र परम्पराअनुसार चाडपर्व मनाउन चाहने नेपालीका लागि यी सामग्रीको विशेष महत्त्व छ। दशैँको खानपान र पूजादेखि तिहारका परिकार तथा छठ पर्वका लागि आवश्यक सामग्रीसम्म खोज्दै उपभोक्ता यहाँ पुग्ने गर्छन्।

प्रवासमा चाडपर्वको तयारी गर्नु सामान किनमेल गर्नु मात्र होइन, स्वदेशको सम्झना ताजा बनाउनु, परिवारसँग खुसी साट्नु र नयाँ पुस्तालाई आफ्नो संस्कृतिसँग जोडिराख्नु पनि हो। तर चाडपर्वको रौनकसँगै किनमेलको व्यस्तता बढ्दा सामानको म्याद, मूल्य, तौल र गुणस्तरमा ध्यान दिनु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। आखिर, चाडपर्वको खुसीसँगै आफ्नो परिवारको स्वास्थ्य र खर्चको सुरक्षालाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ।

खाद्यवस्तुको म्याद जाँचौँ, गुणस्तरमा सम्झौता नगरौँ

खाद्यवस्तु खरिद गर्दा प्याकेटमा उल्लेख गरिएको मिति, उत्पादनसम्बन्धी विवरण, प्याकेटको अवस्था र भण्डारणसम्बन्धी निर्देशन जाँच गर्नुपर्छ। म्याद गुज्रिएका वा प्याकेट बिग्रिएका सामान देखिएमा खरिद नगर्नु नै सुरक्षित हुन्छ। कुनै वस्तुको मिति वा गुणस्तरबारे शङ्का लागेमा पसलका कर्मचारीसँग जानकारी माग्न सकिन्छ। जापानमा खाद्यवस्तुको प्याकेटमा प्रायः दुई प्रकारका मिति उल्लेख गरिएका हुन्छन्। जापानी भाषामा ‘शोमि किगेन’ ले उचित अवस्थामा भण्डारण गरिएको खाद्यवस्तुको स्वाद र गुणस्तर राम्रो रहने अवधिलाई जनाउँछ। यो मिति नाघ्दैमा खाद्यवस्तु अनिवार्य रूपमा असुरक्षित हुन्छ भन्ने होइन। अर्कोतर्फ, ‘शोही किगेन’ ले सुरक्षित रूपमा खान सकिने अन्तिम मिति जनाउँछ। विशेषगरी छिटो बिग्रन सक्ने खाद्यवस्तुमा उल्लेख गरिएको यो मिति नाघेपछि सेवन नगर्नु उचित हुन्छ। जापानी भाषा बुझ्न कठिन हुने उपभोक्ताले मिति र उत्पादनसम्बन्धी विवरण बुझ्न अनुवादको सहायता लिन वा पसलका कर्मचारीसँग सोध्न सक्छन्। कुनै सामानको म्याद सकिएको, लेबल अस्पष्ट भएको वा गुणस्तरमा समस्या देखिएको अवस्थामा प्याकेट र मिति स्पष्ट देखिने गरी फोटो खिच्नुका साथै खरिदको बिल सुरक्षित राख्नु उपयोगी हुन्छ। यस्ता प्रमाणले पसलसँग कुरा गर्न वा आवश्यक परे सम्बन्धित निकायबाट परामर्श लिन सहज बनाउँछन्।

मूल्य र छुटको आकर्षणमा नझुक्किऔँ

चाडपर्वका बेला बजारमा छुट र विशेष मूल्यका प्रचारले उपभोक्तालाई आकर्षित गर्न सक्छन्। तर छुट लेखिएकै आधारमा सामान सस्तो छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। एउटै प्रकृतिका सामानको मूल्य पसलअनुसार फरक हुन सक्छ। आयात लागत, ढुवानी, पसलको भाडा, ब्रान्ड, तौल र गुणस्तरले पनि मूल्यमा प्रभाव पार्छन्। त्यसैले मूल्य फरक हुँदैमा ठगी भएको निष्कर्ष निकाल्नु सही हुँदैन। तर सामानमा देखाइएको मूल्यभन्दा बढी रकम लिने, मूल्य स्पष्ट नराख्ने वा छुटको नाममा उपभोक्तालाई भ्रममा पार्ने अवस्था भएमा त्यसबारे प्रश्न उठाउन सकिन्छ। किनमेल गर्नुअघि समान वस्तुको मूल्य र तौल तुलना गर्ने, छुटअघि र छुटपछिको मूल्य बुझ्ने तथा बिल लिने बानी उपयोगी हुन्छ। बिलमा उल्लेख भएको रकम र तिरेको रकम फरक परेमा, प्याकेटमा लेखिएको तौल वा विवरणमा शङ्का लागेमा अथवा सामानको गुणस्तरमा समस्या देखिएमा पहिले पसलसँग स्पष्ट जानकारी माग्न सकिन्छ। समस्या समाधान नभएमा सम्बन्धित उपभोक्ता परामर्श निकायसँग सम्पर्क गर्न सकिन्छ।

समस्या परे कहाँ सम्पर्क गर्ने ?

जापानमा सामान खरिद गर्दा उपभोक्ता अधिकारसम्बन्धी समस्या परे कहाँ जाने भन्ने जानकारी सबैलाई थाहा नहुन सक्छ। विशेषगरी जापानी भाषा राम्रोसँग नबुझ्ने नेपालीका लागि आफ्नो समस्या सम्बन्धित निकायसम्म पुर्‍याउनु चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। जापानमा उपभोक्ता समस्याबारे परामर्श लिन राष्ट्रिय उपभोक्ता हटलाइन १८८ (इचि-हाची-हाची) मा फोन गर्न सकिन्छ। यसले फोन गर्ने व्यक्तिलाई सम्बन्धित स्थानीय उपभोक्ता परामर्श केन्द्र वा सेवासम्म पुग्न सहयोग गर्छ। यो सेवामा सामान्यतया जापानी भाषामा परामर्श दिइने भएकाले जापानी भाषा नजान्ने व्यक्तिले जापानी बोल्न सक्ने साथीको सहयोग लिनु उपयोगी हुन्छ। समस्या परेमा पसलको नाम र ठेगाना, सामानको फोटो, मूल्य देखिने विवरण, खरिदको बिल र मितिजस्ता प्रमाण सुरक्षित राख्नुपर्छ। प्रमाणसहित आफ्नो कुरा राख्दा समस्या बुझाउन र आवश्यक परामर्श लिन सहज हुन्छ।

एनआरएनए जापान र नेपाली संघसंस्थाको ध्यान जाओस्

शिनओकुबो बजार नेपाली समुदायको चाडपर्व र दैनिक जीवनसँग जोडिएको क्षेत्र हो। यहाँका उपभोक्तालाई अधिकारबारे जानकारी दिन र समस्या पर्दा सम्बन्धित निकायसम्म पुग्न सहयोग गर्न एनआरएनए जापान तथा नेपाली संघसंस्थाले पहल गर्न सक्छन्। नेपाली भाषामा उपभोक्ता सचेतनासम्बन्धी सूचना उपलब्ध गराउनु यसका लागि उपयोगी हुनेछ। व्यवसायीले पनि सामानको मूल्य, म्याद र गुणस्तरमा ध्यान दिँदै पारदर्शी कारोबार गर्नुपर्छ। जापानी निकायले उपभोक्ता अधिकारसम्बन्धी सूचना नेपाली भाषामा उपलब्ध गराउन सके विदेशी समुदायलाई थप सहज हुनेछ।

सुरक्षित किनमेल, विश्वसनीय बजार

चाडपर्वको किनमेल गर्दा म्याद, मूल्य, तौल र गुणस्तर जाँचौँ। समस्या देखिएमा बिल सुरक्षित राखी सम्बन्धित निकायसँग परामर्श लिऔँ। सुरक्षित र विश्वसनीय बजार निर्माणमा उपभोक्ता, व्यवसायी तथा सम्बन्धित निकाय सबै जिम्मेवार बनौँ।

बडादशैँ, तिहार तथा छठ पर्वको अवसरमा जापानलगायत विश्वभर रहनुभएका सम्पूर्ण नेपालीमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सुस्वास्थ्यको हार्दिक मंगलमय शुभकामना। प्रवासमा रहे पनि नेपाली संस्कृति र आपसी सद्भाव कायम रहिरहोस्।

जय होस।