भवानी भट्ट, टोकियो
विदेश जाने निर्णय मानिसले धेरै सपना बोकेर गर्छ। कसैका लागि राम्रो आम्दानी, कसैका लागि छोराछोरीको उज्ज्वल भविष्य त कसैका लागि परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्ने चाहना विदेश यात्राको कारण बन्छ। जापान पनि नेपालीका लागि यस्तै एउटा आकर्षक गन्तव्य बनेको छ। यहाँको विकास, अनुशासन, रोजगारी र व्यवस्थित जीवनशैलीले धेरै नेपालीलाई आकर्षित गरेको छ। तर जापानको जीवन बाहिरबाट देखिएजस्तो सहज छैन। अवसरसँगै मेहनत, धैर्य र निरन्तर संघर्ष पनि आवश्यक पर्छ। जापान आएको करिब साढे तीन वर्षको अवधिमा मैले यहाँको जीवन, काम गर्ने संस्कृति र नेपाली समुदायको अवस्थालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाएको छु। यो समय मेरा लागि केवल विदेशमा बिताएका वर्ष होइन, जीवन, श्रम र जिम्मेवारीलाई नयाँ दृष्टिकोणले हेर्न सिकाउने अनुभव पनि बनेको छ।
सपना र वास्तविकताबीचको जापान
नेपालमा रहँदा जापानबारे सुनिएका कुरा र यहाँ आएपछि देखिने वास्तविकताबीच केही भिन्नता महसुस हुन्छ। यहाँ समयको मूल्य, कामप्रतिको जिम्मेवारी, अनुशासन र नियमको पालना निकै महत्त्वपूर्ण छन्। सामान्य सरसफाइदेखि व्यावसायिक क्षेत्रसम्म हरेक कामको आफ्नै सम्मान र महत्त्व छ। जापानमा नेपालीहरू होटल, रेस्टुरेन्ट, सरसफाइ, कारखाना, कृषि, सेवा क्षेत्रदेखि विभिन्न दक्ष पेसामा कार्यरत छन्। तर राम्रो आम्दानी हुनु मात्रै आर्थिक सफलता होइन। घरभाडा, खाना, यातायात, कर, बिमा र पेन्सनजस्ता खर्च कटाउँदा बचत गर्न सजिलो हुँदैन। नेपालमा परिवारलाई पैसा पठाउनुपर्ने, ऋण तिर्नुपर्ने र भविष्यका लागि बचत गर्नुपर्ने जिम्मेवारीले धेरैको आर्थिक जीवन कठिन बनाउँछ। त्यसैले विदेशमा धेरै कमाउनु मात्र होइन, कमाएको पैसाको सही व्यवस्थापन गर्न सक्नु पनि सफलता हो।
ऋणको बोझ र मानसिक तनाव
जापान आउने धेरै नेपालीले विदेश यात्राको सुरुवात ऋणबाट गर्छन्। कसैले घरजग्गा धितो राखेर, कसैले आफन्तसँग सापटी लिएर त कसैले चर्को ब्याजमा पैसा जुटाएर जापान आउने तयारी गर्छन्। विदेश आएपछि राम्रो कमाइ गरेर छिट्टै ऋण तिर्ने सपना हुन्छ। तर अपेक्षाअनुसार काम नपाउनु, आम्दानी कम हुनु र अनपेक्षित खर्च बढ्नुले आर्थिक योजना बिग्रन सक्छ। ऋणको ब्याज बढ्दै जानु, नेपालमा परिवारको अपेक्षा पूरा गर्न नसक्नु र जापानको दैनिक खर्च धान्नुपर्ने अवस्थाले गम्भीर मानसिक तनाव सिर्जना गर्न सक्छ। बाहिरबाट सुखी र सफल देखिने व्यक्ति पनि भित्रभित्रै आर्थिक संकट र मानसिक दबाबसँग जुधिरहेको हुन सक्छ। सामाजिक सञ्जालमा देखिने सुखसुविधाले वास्तविक संघर्ष सधैँ देखाउँदैन। त्यसैले जापान आउनुअघि ऋण, ब्याजदर, सम्भावित आम्दानी र खर्चको स्पष्ट हिसाब गर्नुपर्छ। मानसिक तनावलाई कमजोरीका रूपमा लिनु हुँदैन। समस्यामा परेका नेपालीले समयमै परिवार, विश्वासिलो व्यक्ति वा सम्बन्धित निकायसँग सहयोग माग्न सक्ने वातावरण आवश्यक छ।
भाषा, कानुन र आत्मनिर्भरता
जापानमा दैनिक जीवनदेखि अस्पताल, विद्यालय, कार्यालय र सरकारी निकायसम्म जापानी भाषाको आवश्यकता पर्छ। भाषा नजान्दा सामान्य काम पनि कठिन हुन सक्छ। आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्न, समस्या व्यक्त गर्न र अधिकारबारे जानकारी लिन भाषा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले जापान आउने सोच बनाएका नेपालीले भाषा सिक्न प्राथमिकता दिनुपर्छ। भाषा केवल कुराकानीको माध्यम होइन, आत्मनिर्भर बन्ने आधार पनि हो। त्यससँगै भिसासम्बन्धी नियम, श्रम अधिकार र कानुनी जिम्मेवारीबारे जानकारी राख्नु आवश्यक छ।
विद्यार्थीको सपना र कामको दबाब
जापानमा नेपाली विद्यार्थीको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढिरहेको छ। धेरै विद्यार्थी उच्च शिक्षा र राम्रो भविष्यको उद्देश्यले यहाँ आएका छन्। तर विद्यालय शुल्क, घरभाडा, खाना र यातायातको खर्च जुटाउन पढाइसँगै पार्टटाइम काम गर्नुपर्ने अवस्था छ। जापानमा विद्यार्थीले आवश्यक अनुमति लिएर सामान्यतया सातामा अधिकतम २८ घण्टा काम गर्न पाउँछन्। तर कामको दबाबमा पढाइ, स्वास्थ्य र कानुनी सीमालाई बेवास्ता गर्नु भविष्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। कतिपय विद्यार्थीले जापान आउँदा लिएको ऋण तिर्नुपर्ने दबाबका कारण पढाइभन्दा कामलाई बढी प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था पनि भोग्छन्। विद्यार्थी र अभिभावकले जापान आउनुअघि वास्तविक खर्च, सम्भावित आम्दानी र अध्ययन योजनाबारे स्पष्ट जानकारी लिनुपर्छ। विदेशमा अध्ययन गर्नु भनेको काम गरेर खर्च जुटाउनु मात्र होइन, ज्ञान र सीप हासिल गर्नु पनि हो।
गलत सूचना र भ्रामक आश्वासनको जोखिम
जापानमा सजिलै धेरै कमाइ हुने, निश्चित रूपमा राम्रो काम पाइने वा सबै समस्या समाधान हुनेजस्ता आश्वासनले विदेश जान चाहने नेपालीलाई आकर्षित गर्न सक्छन्। तर वास्तविकता सबैका लागि एउटै हुँदैन। काम, तलब, आवास, विद्यालय र भिसासम्बन्धी विषयमा स्पष्ट जानकारी नलिई निर्णय गर्दा ठूलो आर्थिक तथा व्यक्तिगत क्षति हुन सक्छ। विदेश पठाउने नाममा अनावश्यक शुल्क लिने, गलत कागजात बनाउने वा वास्तविकताभन्दा फरक जानकारी दिने गतिविधिले व्यक्तिको भविष्यसमेत जोखिममा पार्न सक्छ। त्यसैले आधिकारिक स्रोतबाट जानकारी लिने, सम्झौता ध्यानपूर्वक पढ्ने र आवश्यक परे सम्बन्धित निकायसँग पुष्टि गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।
परिवार, जिम्मेवारी र भविष्य
विदेशको जीवनमा परिवारको महत्त्व अझ बढी महसुस हुन्छ। परिवारको भविष्यका लागि मेहनत गर्ने धेरै नेपालीको चाहना आफ्ना सन्तानलाई राम्रो शिक्षा दिने र आर्थिक अवस्था सुधार्ने हुन्छ। तर परिवारका लागि मेहनत गर्दा परिवारसँग बिताउने समय पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। विशेषगरी परिवारसहित जापानमा बस्ने नेपालीका लागि बालबालिकाको शिक्षा, भाषा, संस्कृति र पहिचान महत्त्वपूर्ण विषय हुन्। नयाँ पुस्ताले जापानी समाजमा घुलमिल हुँदै नेपाली भाषा र संस्कृतिसँगको सम्बन्ध पनि कायम राख्न सक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।
तीन लाखभन्दा बढी नेपालीको साझा यात्रा
जापानको अध्यागमन सेवा निकायको सन् २०२६ जुन मसान्तको तथ्याङ्कअनुसार जापानमा नेपालीको संख्या ३ लाख ३४ हजार ८५० पुगेको छ। विदेशी बासिन्दाको संख्याका आधारमा नेपाली समुदाय जापानमा पाँचौँ ठूलो समूह बनेको छ। त्यस्तै, जापान विद्यार्थी सेवा संस्था (JASSO) को सन् २०२५ मे १ सम्मको तथ्याङ्कअनुसार यहाँ नेपाली विद्यार्थीको संख्या १ लाख २३९ पुगेको छ। यी तथ्याङ्कले जापानमा नेपालीको बढ्दो उपस्थिति देखाउँछन्। नेपालीहरू व्यवसाय, शिक्षा, रोजगारी र विभिन्न पेसामा आफ्नो पहिचान बनाइरहेका छन्। तर बढ्दो संख्यासँगै सही सूचना, श्रमिकको अधिकार, विद्यार्थीको सुरक्षा र समस्यामा परेकालाई समयमै सहयोग पुर्याउने चुनौती पनि बढेका छन्।
दूतावास र संघसंस्थाको जिम्मेवारी : पदभन्दा सेवा महत्त्वपूर्ण
तीन लाखभन्दा बढी नेपालीको बसोबास रहेको अवस्थामा टोकियोस्थित नेपाली राजदूतावासको जिम्मेवारी पनि बढेको छ। राहदानी, कागजात प्रमाणीकरण, श्रमिक तथा विद्यार्थीका समस्या र आपत्कालीन सहयोगमा दूतावासको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तर बढ्दो सेवाग्राहीको चापअनुसार पर्याप्त जनशक्ति र स्रोतसाधनको व्यवस्था हुन नसकेको विषय उठ्दै आएको छ। राजदूत पद लामो समय रिक्त रहनु र सीमित कर्मचारीबाट ठूलो समुदायलाई सेवा दिनुपर्ने अवस्थाले थप चुनौती सिर्जना गरेको छ। नेपाल सरकारले समयमै राजदूत नियुक्ति गर्नुका साथै आवश्यक कर्मचारी र स्रोतसाधनको व्यवस्था गर्न ध्यान दिनुपर्छ। त्यस्तै, जापानमा क्रियाशील नेपाली संघसंस्थाको सफलता पद, प्रतिष्ठा, चुनाव र औपचारिक कार्यक्रमले मात्र मापन हुनु हुँदैन। समस्यामा परेका नेपालीलाई कति सहयोग गरियो, नयाँ आउनेलाई कति सही सूचना दिइयो र समुदायका समस्या समाधानमा कति पहल गरियो भन्ने आधारमा संस्थाको मूल्याङ्कन हुनुपर्छ। संस्थाको नेतृत्व गर्नु सम्मान पाउनु मात्र होइन, जिम्मेवारी वहन गर्नु पनि हो। व्यक्तिगत प्रतिष्ठा र पदको प्रतिस्पर्धाभन्दा सामूहिक हित, पारदर्शिता र जवाफदेहितालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। दूतावास र संघसंस्थाबीच प्रभावकारी समन्वय हुन सके नेपाली समुदायका धेरै समस्या समाधान गर्न सहज हुन्छ।
जापानमै भविष्य कि नेपाल फर्कने बाटो ?
जापानमा रहेका सबै नेपालीको लक्ष्य एउटै छैन। कोही स्थायी रूपमा यहीँ बस्न चाहन्छन्, कोही अध्ययन पूरा गरेर दक्ष जनशक्ति बन्न चाहन्छन् भने कोही केही वर्ष काम गरेर नेपाल फर्कने सोचमा छन्। विदेशमा बस्ने वा स्वदेश फर्कने निर्णय अरूको देखासिकीमा होइन, आफ्नो अवस्था, परिवार, आर्थिक क्षमता, सीप र भविष्यको योजनाका आधारमा गर्नुपर्छ। जापानबाट भाषा, सीप, अनुभव र अनुशासन सिक्न सकियो भने ती कुरा जापानमै बस्दा वा नेपाल फर्कँदा दुवै अवस्थामा उपयोगी हुन्छन्।
साढे तीन वर्षले सिकाएको पाठ
करिब साढे तीन वर्षको जापान बसाइले मलाई एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाएको छ।विदेशमा सफल हुन मेहनत आवश्यक छ, तर मेहनत मात्रै पर्याप्त हुँदैन। सही सूचना, भाषा, कानुनी सचेतना, आर्थिक योजना, सीप र सामाजिक सहयोग पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्। विदेशमा बस्ने हरेक नेपालीको कथा एउटै हुँदैन। कसैले छोटो समयमा सफलता हासिल गर्छन्, कसैले वर्षौँसम्म संघर्ष गर्नुपर्छ। कसैका लागि जापान स्थायी घर बन्छ, कसैका लागि जीवनको एउटा महत्त्वपूर्ण अनुभव। मेरो विचारमा विदेशमा सफल हुनु भनेको पैसा कमाउनु मात्रै होइन; आफ्नो अधिकार बुझ्नु, परिवारको सम्बन्ध जोगाउनु, सीप र ज्ञान हासिल गर्नु, सुरक्षित रहनु र सम्मानपूर्वक बाँच्न सक्नु पनि हो। जापानमा बिताएका यी साढे तीन वर्षले मलाई सिकाएको सबैभन्दा ठूलो पाठ यही हो।विदेशमा सपना पूरा गर्न मेहनत गर्नुपर्छ, तर त्यो मेहनतलाई सही दिशा दिन विवेक, योजना र धैर्य पनि उत्तिकै आवश्यक हुदो रहेछ।
जय होस!!
प्रतिक्रिया